Groot was mijn verbazing toen ik bij de eerste zin (“Ik staarde naar het schip.”) al geboeid las. Amper drie zinnen verder, (bij “het zorgeloze licht”) was ik onder de indruk. Hier is Een Schrijver aan het werk.
De nacht in Lissabon was ooit zeer nieuw in opzet, en spraakmakend door de individualisering die eruit sprak. Beiden zijn anno 2018 ingesleten, en dus waardeloos. Dat het boek desondanks boeit is te wijten aan de vertelling. Dit is “love story” maar dan anders. Een emigrant staart naar een boot, de ark naar verlossing bijna, na flink te hebben verloren in het casino. Het is het begin van de 2e wereldoorlog, maar de Duitse Joden hebben dan al jaren ellende achter de rug.
Hij wordt aangesproken door een zekere Schwarz die hem twee tickets, en later zelfs paspoorten met visa, aanbiedt. In ruil daarvoor wil Schwarz de nacht niet alleen zijn.
Hij vertelt, dan eens in een café, dan eens in een restaurant of bordeel, zijn verhaal. Het boek is net geen monoloog, maar ook niet echt een dialoog. Schwarz vertelt over zijn vlucht uit Duitsland, zijn nazi-zwager die hem in een kamp kreeg, hoe hij verlangde nog eenmaal zijn vrouw te zien en hoe zij tenslotte samen ontkomen. De emigrant luistert, een hele nacht. (Mijn God, een hele nacht…) Zijn rol in de monoloog is om nu en dan “ja natuurlijk” te zeggen: ja natuurlijk kent hij kamp zus-en-zo, ja natuurlijk kent hij de grensovergangen, de moedeloosheid, de hoop, de Via Dolorosa. Irritant, maar tegelijk ook effectief: als lezer worden de gruwelijkheden zo en passant en zo enorm alledaags gemaakt, dat ze des te gruwelijker en bevreemder zijn.
Tegelijk stoort de pompeuze taal die bij vlagen van de pagina sprint, me enorm. Ik geloof niet dat iemand, noch in 1942 (vertelde tijd) noch in de zestiger jaren (tijd van verschijning) in een dialoog zo beschouwend, zo hoogdravend vergelijkend zijn verhaal zou doen. Soit.
Ik ben blij het boek gelezen te hebben, mij komt het voor dat ik enorm veel geleerd heb ineens, over de psyche, de nuance en het ontbreken van nuance in emoties in die enorme onrustige en gewelddadige tijd. Heel anders dan andere WOII literatuur.

TAGS: borrowClassicCosseeDutchGermanNetherlandsnovelread in translationWWII

Road Block – Jamal Mahjoub

Curfew and road blocks paint a bigger picture in this short story that’s classic in set up: a set time...
READ MORE

De zevende functie van taal (original language: French: La septième function de langage)

By Laurent Binet A novel for people who love language, and have some previous knowledge of Derrida, Bourdieu, Semantics and...
READ MORE

There are Jews in my house.

Lara Vapnyar knows how to write a setting, describing a time, a place, and as such it was nice to...
READ MORE

Music for Wartime: stories

By Rebecca Makkai So here’s the thing: I wanted to love all of it. Because of the interview I read...
READ MORE